16

deluler, huu! (osmanli ordusunun fedaileri: deliler)

• deliler film soundtrack huuuuu!

• tarihe yazıya başlamadan önce geçenlerde vizyona giren gerek efektler, gerek savaş sahneleri ve gerek tarihi objektif anlatışı ile 10 üzerinden 10 puan verdiğim muhteşem türk yapımı film'in fragmanını buraya bırakıyorum. muhakkak bakın, izleyin, sinemaya da gidin gerekirse! deliler fragman

• yalnızca yiğitlik, korkusuzluk ve savaş sırasındaki önemli mücadeleleriyle değil, giyimleri, savaş tarzları ve üstlendikleri misyonla da türk askeri tarihinin en ilginç ve en korkunç görünümlü askeri yapılanması olan “deliler” 15. yüzyılın sonlarından itibaren ortaya çıkan çılgın bir birlik olarak karşımızda durmaktadır. tabiri caizse yalnızca düşmana değil dosta dahi korku salan bu askeri zümreyi birlikte tanıyalım.

deliler tarih sahnesine çıkıyor

https://i.hizliresim.com/P1o645.png

gerek kılık kıyafetleriyle gerekse de cesaretleriyle savaş meydanlarında korku salan(dosta düşmana fark etmeden) “deli” birliklerinin ortaya çıktığı ilk tarihe dair net bir bilgi mevcut değilse de 15. yüzyılın sonlarından itibaren ortaya çıktıkları ve esas itibariyle 16. yüzyılda devlet tarafından istihdam edildikleri bilinmektedir. adlarına yaraşır şekilde savaşan bu savaşçı grubun osmanlı tarihinde savaş yeteneklerini sergilediği ilk muharebe, 1444 yılında papalık önderliğindeki haçlılara karşı yapılan varna savaşıdır. bu tarihten itibaren osmanlı tarihinde iyice yer edinen “deliller” birer bölük halinde beylerin çevresindeki muhafız birlikler olma sürecine evrildi, sonraları ise sayılarının artması üzerine korkunç bir savaş unsuru haline dönüştü. bazı tarihçiler tarafından gönüllü serhat kulu olarak görülen deliler, 19. yüzyıla kadar önemli bir savaş unsuru olarak hizmet verdi. ıı. mahmud’un reformlarıyla beraber merkeziyetçi politikanın gereği 1829 yılında bu efsanevi grup lağvedilerek tarihin tozlu raflarına kaldırıldı.

nasıl “deli” olunurdu?

https://i.hizliresim.com/6akq7v.png

eğer bu soruyu konumuz dışında sormuş olsaydık herkesin farklı bir cevabı olabilirdi. ancak osmanlı askeri tarihinin en enteresan birliği olan “deliler”e mensup olabilmek için elbette ki izlenilmesi gereken belirli bir yol mevcuttu. deli olmak isteyen gençler öncelikle “zobu” adı verilen ağalardan birine verilip yetiştirilirdi. bu süreçte ocağın usulünü, kaidelerini ve deli olmanın incelikleri öğretilirdi. eğer kişi deli olma hususunda kendini ispatlarsa, devlete hizmet edeceğine ve hiçbir kavgadan dönmeyeceğine dair cesurca sözler verirdi. tüm bu aşamalardan geçen deli adayına, törende deli kalpağı giydirilir ve “ağa çırağı” olarak deftere kaydedilirdi. zamanla sırası gelen deli gençler rütbe alır ve yükselirdi. ancak verdiği sözü tutamayanlar ise perişan edilircesine görevden alınır, keçe külahı giydirilir ve rezil edilene kadar teşhir edildikten sonra ocaktan kovulurdu.

peki neydi bu deliler'in görevleri?

https://i.hizliresim.com/ZXVQ2V.png

türk askeri tarihinin en korkunç görüntüsüne sahip bir askeri grubun elbette ki görevi sıradan olamazdı. bu yönüyle deliler’in görüntüsünü ve savaş yeteneklerini kullanabileceği özel görevleri olmalıydı. bu anlamda osmanlı ordusunun önünde ilerleyen deliler'in en önemli görevi düşmanın moralini ve psikolojisini bozmaktı. kendilerini gören düşmanlar tarafından "in midir cin midir" şeklinde tanımlamaya dair donuk kaldıkları sırada ilk darbeyi indirip düşmana dehşet salmaları önemli meziyetlerindendi. bunun yanı sıra serhat kulu olan deliler, sınırlarda düşman tecavüzlerini, akınları önler ve karşı akınlar düzenleyerek bir nevi akıncı misyonu da üstlenirlerdi. para ve mülkiyetten ziyade padişaha gönül bağıyla bağlı olan deliler, sadakatin öne çıktığı önemli bir oluşumdu.

adlarına yaraşır şekilde giyinirlerdi

https://i.hizliresim.com/P1o6vO.png

deli adıyla anılan bir savaş birliğindeki askerlerin normal giyinmesi elbette ki beklenemezdi. görünüşleriyle bırakın düşmanı dosta dahi korku salan bu birlik mensubu kişiler, vücutlarını özellikle leopar ve çeşitli derilerden bir üstlük ile sararlardı. bindikleri atları ise kendileri kadar dehşet verici hale getirilip, başından kuyruklarına kadar devasa hayvan derileriyle kaplanırdı. bu deli atların kuyrukları ise parlak ve dikkat çekici renklerle boyanırdı. sarık ve miğfer gibi askerin mutlaka kullanması gereken koruma giysilerinin yerine başlarına her yeri alacalı ve her yeri garip tüylerle kaplı kalpaklar kullanırlardı. kanatlarını açmış kartalın görüntüsünü veren tüyler, hafif ve küçük kalkanlarını da süslüyordu. cesaretin doruklarında gezen deliler, sadece mızrak ve kılıç taşıyorlardı. savunmaymış, kalkanmış hiç önemsemeden sadece hücumu düşünüyorlardı. gelen darbelerden kendilerini korumak için ne cebeleri, ne de bacak zırhları vardı, mahmuzları ise pırıl pırıl parlardı.

yakın savaşta en büyük silahları “osmanlı tokatı”ydı

delilerin kendileri kadar tokat meselesi de oldukça meşhurdur. ağır silahlar yerine piyade silahları ve zıhlarını kullanan deliler’in yakın savaştaki en önemli silahları belki de tokatlarıydı. bir rivayete göre osmanlı tokadının mucidi görülen deliler, ellerini kuvvetlendirmek adına mermerleri tokatlayarak ellerini güçlendirirlerdi. savaş sırasında tokat atarak at devirdikleri ve düşman öldürdükleri ise çeşitli kaynaklarda ifade edilmektedir.

kaynakça

johan wilhelm zinkeisen, osmanlı imparatorluğu tarihi, yeditepe yayınları, 2011, c.3, s.132-133,

abdülkadir özcan, deli, türkiye diyanet vakfı islam ansiklopedisi, cilt.9, 1994

özgür körpe, osmanlı ordu teşkilatında akıncı ocağının yeri ve çağdaş türk silahlı kuvvetlerine etkileri güvenlik stratejileri dergisi, sayı.24, 2016

yazı alıntıdır. sadece uzun zamandır beklediğim ve takip ettiğim bir konuyu sizler ile paylaşmak istedim.
  • 2
    asparagas32 1 ay önce
    emeğine sağlık çok güzel yazı
    0
    sjense 1 ay önce
    konunun kendi güzel kuzen
  • 2
    cwinq 1 ay önce
    faydalı paylaşım hocaaam
    0
    sjense 1 ay önce
    eyvallahh
    0
    altaydangelenbarbar 1 ay önce
    hocaaam eyvallahhh bu ne oluyor film orgazm etkisi yarattı herhalde :d
  • 1
    puzzle 1 ay önce
    osmanlı'nın en dikkat çekici yanlarından birisi, güzel bir paylaşım
    0
    sjense 1 ay önce ~ 1 ay önce
    teşekkürler güzel yorumunuz için :) size katılıyorum
  • 1
    reelsamurai 1 ay önce
    filme gitmedim. ama gitmeyi düşünüyorum çoğu arkadaşım çok güzel olduğunu söyledi
    0
    sjense 1 ay önce
    gitmelisin
  • 1
    hedap 1 ay önce
    ilkokulda tarih hocamız da anlatmıştı bu bilgileri. hafızamda canlandı şimdi.
    eyvallah sağolasın hafizamiz tazelendi sayende:)
    1
    sjense 1 ay önce
    ne demek vesile olduysak ne mutlu bize
  • 1
    altaydangelenbarbar 1 ay önce
    www.youtube.com/watch?v=ig9muv0nU7M bir tarihçi ve bir şişkonun bu film hakkında görüşleri
    0
    sjense 1 ay önce
    tesekkurler :)
    0
    altaydangelenbarbar 1 ay önce
    öd puvocum :)
  • tarih

    tarihle ilgili her türlü paylaşım

    119 takipçi
  • abone ol
  • moderatörler
    ofsaytsizburak
    hellomyfriend
    sjense

  • bu bölüm #kültür-sanat bölümünün alt bölümüdür.
    • tarih moderatörleri olarak "bilgi ve yorumlama" yı hedefliyoruz. argo ve dalga amaçlı yapılan yorumlar ve başlıklar silinir.


    • kaynak belirtmeyi unutmayın. aksi takdirde bilgi hırsızlığına girmiş olursunuz.


    • bölüm dışı içerik yapmak yasaktır.

    • alıntı yaptığınız yazının altına ''alıntıdır'' yazınız.

    ilgili bölümler;


    ana bölüm:


30. @horseman | gece