12

ty-soğuk savaş

hazır tarih farkındalığı için bir etkinlik var bende ilgimi çeken bu dönemi yazmak istedim puvolar,iyi okumalar :)

soğuk savaş
soğuk savaş,ıı.dünya harbinin bitmesi ile 1945 sonrası başlayan ve 1991 de sscb'nin dağılması ile biten,20. yüzyılın ikinci yarısını kaplayan siyasi döneme verilen addır.bu dönemde bir tarafta sscb ve onun varşova paktında topladığı sosyalist müttefikleri ile abd nin nato da topladığı liberal-kapitalist ülkelerin mücadelesi dünyanın neredeyse tamamını etkisi altına almıştır.soğuk savaş hem bir siyasi çıkarlar mücadelesi hemde fikirler ve ideolojiler savaşıdır.bu dönem için "savaş" kelimesinin önüne "soğuk" sıfatının eklenmesinin sebebi bu zaman diliminde bu iki dünya devi arasında herhangi bir sıcak çatışma yaşanmamasıdır,soğuk savaş kimi zaman uydu devletleri ve piyonları kullanarak mücadele etmek,kimi zaman kendi fikirlerini yurt dışında destekleyerek etki gücünü artırmak,kimi zaman silah teknolojisinde öne geçmeye çalışmak,kimi zaman uzaya ilk uyduyu gönderebilmek için gözü kara bir sidik yarışına girmek olabiliyordu.



https://i.hizliresim.com/Q2o8Rg.jpg
üç büyükler(sırasıyla winston churchıll,henry truman,josef stalin)








nasıl başladı? (anlatayım)

balkanları lozanda verdik :p

ıı.dünya harbi sırasında durdurulamaz alman gücüne karşı bir olan üç büyüklerin yani birleşik krallığın,abd'nin ve sscb'nin ittifakı almanlar yenildikten kısa bir süre sonra dağıldı(yürümüyordu zaten:p).savaş sonunda kızıl ordu işgal ettiği ııı.reichin mihver müttefikleri olan romanya,macaristan ve bulgaristandaki sosyalist azınlıklara iktidarı hediye ederek bölgeden çekildi.ayrıca almanların işgal bölgeleri olan çekoslovakya ve polonyada yeni sosyalist halk cumhuriyetleri kurdurdu.aynı sürede alman işgali altındaki yugoslavyada almanlar çekildikten sonra sosyalist bir gerilla lideri olan mareşel tito iktidarı kızıl ordunun müdahelesine gerek dahi duymadan ele geçirdi.mihver italyan işgalinden kurtulan arnavutlukta kral zog devrildi ve enver hoca arnavutluk halk cumhuriyetini kurdu.savaş süresinde hem durdurulamaz sanayilere,üstün mühendisliğe ve teknolojilere sahip almanları yenmeye hemde kızıl ordunun tüm balkanları ele geçirmesine engel olmak isteyen abd ve bk başarısız olmuş,balkanlar ve doğu avrupa hızlıca sol düzenlere kaymıştı.

truman doktrını ve marshall planı

kızıl akınlarının durmadan ilerlemesi ve stalinin tarihin en büyük aptallıklarından birini yaparak türkiyeden kars,ardahan ve boğazların kiralanmasını istemesi yüzünden tüm batı sıkışmaya başladı.bk' ın abd den 1947 de tüm avrupa adına yardım istemesi üzerine henry truman aynı sene truman doktrinini ilan etti.bu doktrin tamamiyle kızıl akınlarının durdurulması için anti-kominist rejimlere ödenek verilmesi ve ıı.cihan harbinde alman dehşeti yüzünden yerle bir olan avrupanın abd nin vereceği yardımlarla toparlanarak sovyetlerin karşısına dikilmesi esasına dayanıyordu.bir sene sonra 1948 de fiili harekete geçildi ve abd aralarına türkiyenin de olduğu 16 ülkeye mali yardımlara başladı ve 1951' kadar sürecek bu paket abd ye milyarlarca dolara mal oldu.ancak bu şekilde abd sscb nin balkanlardaki zaferine güzel bir cevap vermiş oluyordu çünkü sscb de doğu cephesinde çok yıpranmıştı ve onu böyle yapılandıracak kimsesi yoktu,tek başınaydı.





almanyanın bölünmesi


https://i.hizliresim.com/X6r8X6.png

https://i.hizliresim.com/b6dZrV.png
işte biz buna öncesi-sonrası diyoruz

müttefikler savaş sonunda almanyayı dört işgal bölgesine böldüler.doğu kısmını sscb kontrol ederken batıyı fransa-abd-bk üçlüsü kontrol ediyordu.ardından sscb kendisine verilen işgal bölgesinde 1949 da alman demokratik cumhuriyetini kurdu(evet hiç de demokratik olmayanı).eve bildiniz bu ülke doğu almanyaydı.
https://i.hizliresim.com/Q2o82k.png

aynı sene müttefikler kendi işgal bölgelerini birleştirerek batı almanya diye anılacak federal almanyayı kurdular.
https://i.hizliresim.com/lZ6PQX.png

nükleer yarış
kendi ırkınızı yok edebilmek hiç bu kadar eğlenceli olmamıştı.
ıı.dünya harbini bitiren nagasaki ve hiroşimaya atılan atom bombaları onur manyağı japonları en sonunda pes ettirmekle kalmamış,sscb ye ağır bir teknolojik gözdağı olmuştu.ancak 1949 da sscb bazı planları çalarak kendi nükleer bombasını üretti.ve soğuk savaşın kalan 50 yılı boyunca her iki tarafta daha fazla ve daha güçlü nükleer cephane için sürekli yarışacaktı.tabi ünlü "tsar" bombasının gücünü görünce herhalde yarışta sscb nin üstün çıktığını söylemek güç olmaz.(insanlık tarihinin en güçlü nükleeriydi)
soğuk savaş yılları boyunca her krizde tarafların cebi nükleer silahlara gitmiş ama her seferinde kıyısından dönülmüştür.

çin deki sosyalizm

1927 yılından beri süren demokrat-milliyetçi-liberal kuo ming tang ile çin kominist partisi arasındaki iç savaş ıı.çin-japon savaşı ve ıı.dünya savaşı ile bölünmüş olsa da savaş bitince iç savaş devam etmiş ve bu mücadele soğuk savaş sırasında önem kazanmıştı.çin-japon savaşında japonlara karşı oldukça iyi savaşarak ve çiftçilere daha fazla arazi vererek destek toplayan çkp ve lideri mao zedong sscb nin de desteği ile 1949 da kmt yi yenip onları tayvana sürdü(tayvan her daim resmi adını çin cumhuriyeti olarak tutacak ve gerçek çin olduğunu iddia edecekti).çin,1927 de devrim ile komınıst olan moğolistan halk cumhuriyetinden beri asyadaki ilk sosyalist devrimdi.çin bundan sonraki dönemde ssscb nin çok önemli bir müttefiği olacakdı.aynı zamanda bu olaylar asyanın yavaş yavaş sol düzene teslim olduğunu gösteriyordu.

açılan ilk sıcak cephe
kore savaşı
https://i.hizliresim.com/nl3p2N.jpg
https://i.hizliresim.com/j6Gp1W.jpg
ıı.dünya harbi sonunda güneyi abd ye,kuzeyi sscb ye verilen eski japon sömürgesi olan kore de iki tarafta kendi kukla rejimlerini kurarak bölgeden çekildi.ancak 1950 yılında kominist kuzey kore güney kore ye saldırıp kolayca işgal etti.abd hemen tepki gösterdi ve sscb'nin çhc'nin birleşmiş milletlere alınmaması ama tayvanın alınmasını protesto etmesi yüzünden veto edemediği bir kararla bm barış güçlerini devreye soktu ve kuzey koreyi püskürttü.çin deki sosyalizm gene önemini gösterdi ve çin kurtuluş ordusu kore ye müdahele ederek abd yi püskürttü.sscb'nin kuzeye destek vermesiyle savaş 1953 e kadar sürdü,bu kanlı savaşın en sonunda kitlenmesi ve iki tarafında ilerleyememesi yüzünden savaş eski sınırlara dönülerek bitirildi.savaş sırasında bizde bölgeye asker göndermiş ve bu şekilde nato ya girmiştik (gerçi o da bize girmiş olabilir ama bu konu sonra)

uzay yarışı
uzaylılarda kominist

soğuk savaşta yıllar ilerledikçe alman roket teknolojisini temel alanuzaa çıkış denemeleri başladı ve çok hızlı bir şkeilde siyasi durumunda etkisiyle ciddi bir yarışa dönüştü.yıllar süren denemeler den sonra sscb 1957 de sputnik1 uydusunu dünya yörüngesine oturttu.
https://i.hizliresim.com/0zog1o.jpg sputnik1 uydusu şerefine basılan bir posta pulu
abd hala denemeler yapıp başarısız olurken sscb putnik2 uydusu ile uzaya çıkan ilk canlı olan laika denen köpeği gönderdi.abd ancak 1958 de explorer ile uzaya çıkabildi.
1961 de ise vostok1 görevi ile sscb kozmonot albay yuri gagarini uzaya çıkardı.yarış 1969 da neıl armstrongun aya çıkması ile abd nin üstünlüğüne geçti.1971 de sscb ilk uzay istasyonunu fırlattı ancak prestijini toparlayamadı ve yarışın kazananı abd oldu.

küba nükleer krizi
1959 da diktatör batistanın kübada fidel castro ve che guevera tarfaından devrilmesi ile yeni bir krizin kapısı çalındı.sscb küba rejimini ışık hızıyla desteklerken abd kübadaki rejimi deviremedi.1962 de sovyetler amerikanın burnunun dibine nükleer füzeler yerleştirmeye kalktı.yaşanan gerilim ve çatışmalar sonunda abd nin türkiyedeki jupiter füzelerini kaldırması karşılığında kübadaki füzeler kaldırıldı.

berlin duvarı

nam-ı diyer utanç duvarı.doğu almanya hükümetinin ne kadar başarısız ve aşırı baskıcı(sosyalist rejimlerin itibarını düşürecek kadar) olduğunu gösteren bu beton yığını 1961 de doğu almanya vatandaşlarının batı almanyaya kaçmasını önlemek için yapılmıştır.daha fazla lüks tüketim ürünü,dini özgürlük ve dünyadan haber alabilme gibi haklara ulaşmak için batı berline geçen doğu almanya vatandaşlarının varlığı doğu almanya hükümetine zarar veriyordu çünkü her yıl beyin göçü de dahil olmak üzere vatandaşlarının batıya göç etmesiyle ekonomisi baltalanıyordu.1961 yılında doğu almanya ekonomisinin dengelenmesi için inşa edilen duvar sadece 30 sene dayanabildi.nasıl yıkıldığı konusu soğuk savaşın bitimine bağlanıyor oraya dönücez

domıno teorisi
kapitalist paranoyanın zirvesi

domıno teorısı,temel olarak oldukça basittir ancak şu 3 satırda anlatılabilecek fikir,inanılmaz bir paranoya ile abd yi pek çok bölgede savaşa girmeye sürüklemiş,3 satırlık fikir dünya genelinde milyonlarca cana mal olmuştur.fikrin özü ise şöyledir,"eğer bir ülkede sosyalist bir devrim olursa,bu diğer ülkelerede sıçrayarak devam eder ve neredeyse tüm bir coğrafyayı kızıla boyayabilir".soğuk savaşın sona yaklaşılan dönemlerinde ortaya çıkan bu fikir abd dış politikasınca açıkça benimsenmiştir ve sonraki dönemde abd nin vietnama girmesinin başlıca nedeni olmuştur.
https://i.hizliresim.com/JDyByY.png



vietnam savaşı

çiftçilere nasıl kaybetiler yav asdadad ehem ehem yani konumuza dönersek,ıı.dünya harbi sonrası 1954 de fransızların çinhindinden çekilmesiyle birlikte fransızları bölgeden atan sosyalist güçler ile milliyetçiler arasında bir iç savaş başladı.bm nin yardımıyla 17.paralelde bir sınır çizilerek ülke sosyalist kuzey ile milliyetçi güney arasında bölündü.ancak bir şekilde kuzeyde yer alan elemanın güneye salça olmasıyla iten bu şaşırtıcı derecede kendini tekrarlayan formül şaşmamış ve kuzey vietnam 1959 da güneyi imha edip vietnamı birleştirmek için saldırıya geçmiştir.1965 de ise çeşitli basit gerekçeler gösteren abd hızlıca kuzeye karşı savaşmak için bölgeye asker akıtmıştır.olabildiğine kanlı ve vahşet dolu bir savaş olan vietnam savaşı,ele geçirdikleri sosyalistleri helikopterden atan abd askerlerinden tutunda köy baskınları hatta diri diri yakan napalm bombalarına kadar her türlü pislik,vahşet ve insanlık dramına sahne olmuş,insanlık olarak birbirimizi sadece fikirlerimiz için öldürmekten ne kadar zevk aldığımızı göstermiştir.abd bu masraflı ve başarısız harekattan en sonunda 1975 te vazgeçmiş ve bölgeden çekilmiştir.

çin-sovyet ayrılığı
savaşta üstünlüğü ele geçirdik neden birbirimizi sikmiyoruz

küba krizinin yarattığı büyük intihal hali sscb ile abd yi konuları krizlerle ve askeri müdahalelerden ziyade diplomasi yoluyla çözmeye itmiş ve bu dönemde soğuk savaş ısınmaya başlamıştır.ancak daha radikal fikirli mao zedong batıya karşı sert ve uzlaşmaz tavırlar izlenmesi gerektiği konusunda inatlaşıp bunu ideolojik ayrılğa dökünce iki ülke arasında ipler çok hızlı gerilmiş,mançuryada pek çok kez ağır sınır çatışmaları yaşanmıştır.iki ülke arasındaki ilişkiler 1980 lere kadar düzelmeyecekti.bu dönemde arnavutluk çinin safını tutarak varşova paktından çıkacaktı.

süveyş krizi

1952 yılındaki hür subaylar darbesi ile mısırda monarşi sona ermiş ve cumhuriyet kurulmuştu.devrimden 5 yıl sonra ülke başkanı nasır bk-fransız ortak şirketi olup süveyş kanalının tüm gelirini bu ülkelere aktaran kanal şirketini millileştirip tüm kanalın gelirinin mısırın hazinesine akmasını sağladı.bunun üzerine bk ve fransa bölgeye asker göndermişlerdir. sscb ise jet hızıyla mısırın arkasında durmuştur.abd ise sovyetlerin orta doğudaki anti-emperyalist hareketleri destekleyerek bölgede güçlenmesini istemediği için harekata karşı çıktı.abd nin desteğini alamayan bu iki artık çağları çoktan geçmiş yaşlı sömürge imparatorluğu sovyetlerin londra ve parise yapacağını söylediği nükleer saldırı tehdidi yüzünden bölgeden çekildiler.mısır başkanı nasır neredeyse 200 yıldır emperyalistleri yenen ilk kişi oldu ve bu şekilde sscb,çin ve doğu bloğuna yakınlaşıp onların desteğini aldı hemde arap dünyasında çok hızlı yükselerek prestijini katladı.

afganistan savaşı
1979 yılında sosyalist olan afganistan cumhuriyetinin iktidarı islamcı-geleneksel gruplar tarafından tehdit edilmeye başlandı.islamcı hareketleri önleyemeyen hükümet sscb den destek istedi.bunun üzerine sscb 1979 da afganistana müdahele ettti.abd savaşın sonuna kadar afgan mücahitleri desteklerken,çin ise sscb ile yaşadığı ayrılıklar nedeniyle mücahitleri destekledi.10 sene süren savaşta afgan mücahit gerillalarının sovyetlere fazlaca kayıp verdirmesiyle 1989 da sovyetler bölgeden çekildi.

soğuk savaşın sonu
özgürlükler devri mi emperyalizmin dönüşü mü?

sanırım geldik pek çok insan için yazının en acı,kimisi için en sevindirici bölümüne.

sscb soğuk savaş yılları boyunca pek çok sorunla karşılaşsa da (uzay yarışındaki kayıp,afganistan savaşı vs...) sscb nin son "adam akıllı" lideri olan brejnevin 1982 deki ölümüne kadar dağılmaya yada yıkılmaya çok uzaktı.ancak brejnev döneminden sonra istikrarsız bir 4 yıldan sonra 1985 de geleneksel kafadan uzak yenilikçi mihail gorbaçovun iktidarı ele geçirmesiyle sscb jet hızıyla düşüşe geçti.glasnost(açıklık) denen ve batıdan bilgi akışını arttıran ve özel sektörü ortaya çıkarmaya çalışan politikaları sscb'yi sarsmaya başladı.sosyalist ülkelerin vatandaşlarının batıdan bilgi akışının artırılması yüzünden kapitalist ülke vatandaşlarının karşısında ne kadar fakir olduklarını farketmeleriyle 89 devrimlerinde balkanlardaki sosyalist rejimler hızla çözüldü.1990 da berlin duvarı yıkılarak almanya birleşti.1991 de ise sscb büyük bir gümbürtüyle yıkıldı ve varşova paktı fesh olundu.dünya sonraki dönemde tek kutuplu bir "abd nin oyun alanı" oldu.yeni kurulan rusya federasyonu borıs yeltsının iktidarında can çekişti.

günümüz

soğuk savaş biteli çok olmadı.ancak hala dünyadaki nükleer tehdit durmadı.boris yeltsının gidişinden sonra rusya putının önderliğinde hızla toparlandı.çin ise ekonomik olarak abd nin tahtını zorluyor.türkiye her geçen gün doğuya yaklaşıyor.eski sovyet cumhuriyetleri hala ruslarla olan bağları koruyor.belkide tek kutuplu dünya ufak bir pembe rüyadan ibarettir.bilemeyiz

kendinize iyi bakın puvolar okudugunuz için teşekkürler
  • 1
    ofsaytsizburak 11 ay önce
    güzel olmuş eline sağlık.
    0
    karaatli 11 ay önce
    :)
  • 1
    aydakigunes 11 ay önce
    sabah yolda okuyacağım, kaybolmasın diye yorum bırakıyorum*
  • 0
    sjense 11 ay önce
    ellerine sağlık başarılı bence de :)
    0
    karaatli 11 ay önce
    teşekkürler
  • 0
    adolfbey 11 ay önce
    ne diyeyim benimkinden iyi ksjdhdhdd
    0
    karaatli 11 ay önce
    sjsjsjs
  • 0
    utkanben 11 ay önce
    biraz imla hatası var ama güzel yazmışsın.
    emeğin için teşekkürler.
    0
    karaatli 11 ay önce
    teşekkürler puvo biliyorum bazılarını yayınlandıktan sonra farkettim
  • tarih

    tarihle ilgili her türlü paylaşım

    119 takipçi
  • abone ol
  • moderatörler
    ofsaytsizburak
    hellomyfriend
    sjense

  • bu bölüm #kültür-sanat bölümünün alt bölümüdür.
    • tarih moderatörleri olarak "bilgi ve yorumlama" yı hedefliyoruz. argo ve dalga amaçlı yapılan yorumlar ve başlıklar silinir.


    • kaynak belirtmeyi unutmayın. aksi takdirde bilgi hırsızlığına girmiş olursunuz.


    • bölüm dışı içerik yapmak yasaktır.

    • alıntı yaptığınız yazının altına ''alıntıdır'' yazınız.

    ilgili bölümler;