uygur türklerinde kamlık

    1
    yuceltanay 15.8.2018 18:50 ~ 18:52
    günümüzde uygur türkleri arasında kamlar büyü ve sihir yapma, fala bakma, çeşitli hastalıkları tedavi etme gibi işlevlerle varlığını sürdürmektedir. uygur kamlar, uygurların tarihi süreçte kabul ettikleri maniheizm, budizm ve islamiyet gibi dinlerin bazı inanış ve uygulamalarını da bu faaliyetleri içinde harmanlayarak günümüze taşımışlardır.​

    şaman kelimesinin ural-altay kökenli bir dil olan tunguzca "saman" sözcüğünden geldiği, tunguzlarda "şaman" veya "saman"ın bir nevi "rahip" veya "sihirbaz" anlamında kullanıldığı bilinmektedir. ancak şamanın bütün milletlerde ve tarihin her döneminde adlandırılması aynı değildir. türk halkları şamanlarına genellikle kam (gam, ham) derler. radloffa göre, başlıca altay, teleüt, lebed, şor, şagay, koybal, kaç, küerik, soyon, kumandı ve uygur ağızlarında geçer. moğollar, buryatlar ve kalmuklar erkek şamanlarına bö, böge yakutlar oyun, çuvaşlar yum, kırgız-kazaklar bakşı, baksı ya da bahşı derler. yakutlar ile altaylılar kadın şaman için moğolca udugan (utahan, ubahan, ıduan) deyimini kullanırlar. ancak yakutçada hamma (kamla), "kamlık etmek" anlamındadır​

    kam genellikle "kâhin, büyücü" demektir. ayrıca "uzman hekim, bilim adamı, felsefeci" anlamlarına da gelir. eski türkçe metinlerde bazen "putperest rahip", bazen "büyücü" anlamında kullanıldığını görüyoruz. eberhard'a göre, eski bir çin kaynağında, kırgızlarda şamana "gan" denildiğini görüyoruz ki, bu herhalde kam olacaktır. nitekim radloff, 11. yüzyılda hakas- kırgızlarda şamana "kam" denildiğini yazar. harva'ya göre, 13. yüzyıl avrupa gezginlerinden v. rubruk da "sihirbaz" anlamında ham (=kam) kelimesini kaydetmiştir.

    şaman'ın eski uygur türkçesinde "kam" diye adlandırıldığını büyük âlim kaşgarlı mahmut "dîvan-ı lügati't- türk"te belirtmektedir. kaşgarlı mahmut eserinde, uygurların ve türklerin ilahî güç ve kudrete sahip olan kişileri "kam" diye adlandırdığını ifade etmiştir. ayrıca söz konusu eserde, müslüman türklerin gök tanrıcılık inancının kalıntılarını ihtiva eden geleneksel tedavi ve büyü ile ilgili uygulamalar içinde değerlendirilebilecek "abaçı", "abakı", "arwa", "arvış", "çıvı", "ırk", "ısrık", "kam", "kovuç", "ürüng", "yarın", "yel" ve "yelvi" gibi kelimelere yer verdiğini görmekteyiz. gök tanrıcılığın tekâmül merhalelerinin semavî dinlerle kaynaşarak varlığını sürdürdüğünü göstermesi açısından bu kelimeler büyük öneme sahiptir. büyük düşünür ve âlim yusuf has hacib'in eseri "kutadgu bilig"te de "kam" sözcüğü aşağıdaki mısralarda görüldüğü gibi kullanılmıştır:
  • 0
    yuceltanay 15.8.2018 18:53
    uygur türkleri arasında kam sözcüğü "hekim, usta", "tedavi edici" manalarında kullanılmıştır. bu açıdan bakıldığında, uygurların ataları eski devirlerde "şaman"ı; "kam" ve "kaman" olarak adlandırmışlardır. günümüzde ise uygur türkleri arasında "şaman" için "perihon", "cinkeş", "bahşi" ve dahan gibi terimler kullanılmaktadır. "perihon" sözcüğündeki peri "cin"- han ise "okuyucu, okuyan, çağıran" anlamındadır. kıssahan ve gazelhan gibi. perihon teriminin yanı sıra "bahşı" ("dilenci ve gezginci budist rahibi"; fa-she }£}£ "din üstadı, ruhani"; bakçı/bakıcı), "dahan" (dua-han "dua ile hasta tedavi eden"; darhan "demirci saman"), "cinkeş", "molla" ve "büvi" terimleri de kullanılmaktadır. cinkeş sözcüğündeki "keş" eki "verilen", "meftun olan" manalarına sahip olup, "cinkeş" sözcüğü "cinlerle ilişkili olan", "cinlere meftun olan" anlamına gelmektedir. "perihon", "bahşı", "dahan", "molla" ve "büvi" denilen kişiler, bugün daha çok fal bakma, kötü ruhları kovup hasta tedavi etme işleriyle uğraşmaktadırlar. bunlardan "perihon" ya da "perihonluk" bazı araştırmacılar tarafından "büyücü" veya "büyücülük" anlamında, bazıları tarafından da "şamanlık" anlamında kullanılmıştır. her ne kadar "şaman", çeşitli milletlerde ve tarihin farklı devirlerinde değişik şekillerde adlandırılmışsa da, kam'ın inanç sistemi içerisinde sahip olduğu yer ortak bir tutum olarak muhafaza edilmiştir.