3
kapıkulu süvarileri
osmanlı kapikulu ordusunu teskil eden ikinci sinif askeri güç, kapıkulu süvarisidir. osmanlıların muvaffakiyetli hamlelerinde bu sinifin da büyük bir hissesi vardir. osmanlı topraklan genisledikçe timarlar çogaliyor, timarlar çogaldikça da timarli süvari (sipahi)nin sayisi da artiyordu. fakat bunlar, kendi timarlarinda ikamet ettiklerinden, basarilari mahdud kiliyordu. bu bakimdan daha kurulus yillarindan itibaren devlet merkezinde, yeniçeriler gibi devamli ve maas alan bir süvari birliginin bulundurulmasi ihtiyaci hissediliyordu. bu sebeple sultan ı. murad döneminde, rumeli beylerbeyi olan timurtas paşa'nin yardim ve tavsiyesiyle ilk adim atilmis oluyordu. önce "sipah" ve "silahdar" adi ile iki bölük olarak teskil edilen kapıkulu süvarisine daha sonra "sag ulufeci" ve "sol ulufeci" (ulufeciyan-i yemin ve yesar) ile "sag ve sol garipler" (gureba-i yemin ve yesar) ismi verilen dört bölük daha ilave edilerek kapıkulu süvari ocağı alti bölüge yükseltilmis oldu.

kapıkulu süvari sinifini meydana getiren efrad da devsirme çocuklari ile harplerde esir alinan çocuklardan meydana geliyordu. bunlar da yeniçeriler gibi hükümdarin sahsina mahsus olan atli kuvvetler idi. bunlardan vücutça uygun ve kabiliyetli olanlar, ıstanbul, edirne ve gelibolu saraylarinda terbiye olunduktan sonra yedi senede bir "bölüge çikmak" tabir edilen bölüklere verme islemi yapilirdi. derece ve maas itibariyle yeniçerilerden daha yüksek olmalarina ragmen, idare üzerindeki nüfuzlari ve harplerdeki önemleri itibariyla onlar kadar ilerde degillerdi.

kapıkulu süvari birliklerinden ilk ikisine "bas", öbür ikisine "orta", son ikisine de "asagi bölükler" adi verilmisti. bunlardan sipah bölügüne "kirmizi bayrak", silahtar bölügüne "san bayrak", orta ve asagi bölükler için de alaca bayrak" tabiri kullanilirdi.

kapıkulu süvarileri, hükümdarla birlikte sefere gittikleri zaman onun sag ve solunda yürürlerdi. sipah sagda, silahtar da solda bulunurdu. sipahin saginda sag ulufeciler, silahtarlarin solunda da sol ulufeceler yürürlerdi. bunlarin sag ve solunda da sag ve sol garipler yürüyorlardi.

sipah ve silahtarlar, muharebe meydaninda padişahin çadirini (otag-i hümayun), ulufeciler gerek muharebe esnasinda, gerekse konaklama yerlerinde saltanat sancaklarini, garipler ise ordu agirliklari ile hazineyi muhafaza ederlerdi.

adi geçen "alti bölük" efradi, hayvan besledikleri için devlet merkezinden fazla uzak olmayan ve mer'asi bol yerlerde ikamet ediyorlardi. bu yüzden bunlardan bir kismi bursa ile edirne, bir kismi da ıstanbul ve civarinda ikamet etmek zorunda idiler. kanuni sultan süleyman zamanindan baslamak üzere, bunlardan 300 kisi, sefer zamanlarinda devlet merkezinde bir çesit yaverlik yapmak vazifesi ile görevlendirilmislerdi. mülazim adi verilen bu 300 kisi, baris zamanlarinda miri mukataalarin idaresi ile cizye cibayeti (toplanmasi) gibi islerle görevlendirilmislerdi.

kapıkulu süvarilerini meydana getiren her bölügün amiri olarak ayri ayri agalari vardi. bunlar, sipah agasi, silahtar agasi, sag ulufeciler agasi gibi isimler aliyorlardi. belge ve kanunnamelerde bu isimler aynen kullaniliyordu. nitekim 18 muharrem 973 (15 agustos 1565) tarihli semendire ve belgrad'a kadar yol üzerinde bulunan kadilara gönderilen hükümde bu isimlerden ayni lafizlarla söz edilmesi bunun örneklerinden biridir. protokol bakimindan bunlarin en ileride olani sipah agasi oldugu gibi, bunun komutasinda bulunan bölük de en itibarli bölük idi. agalardan baska her bölügün bölükbasilari, kethüdalari, kethüda yeri, katip ve kalfa isimlerini tasiyan bir komuta heyeti ile basçavus ve çavus adlarinda küçük rütbeli zabitleri vardi.

kapıkulu süvarilerinin kullandiklari silahlar, genellikle o dönemde her kavim ve millet tarafindan kullanilan silahlardi. bunlarin orijinalligi, silahlarin imal ve kullanilmasinda idi. türk silahlarinin daha hafif, yani tasinma ve kullanilmasinin kolay olmasi bir üstünlük sagliyordu. hafif silahlar grubuna giren bu silahlar, ok, yay, kalkan, harbe veya mizrak ile bele takilan balta, pala veya hançerle atlarin eger kasina asilmis olan gaddare denilen genis yüzlü kisa bir kiliç ve bozdogan ismi verilen yuvarlak basli bir agaç topuzdu. kapıkulu süvarilerinin bellerindeki ok keselerinde (sadak) oklari vardi. muharebelerde, bu silahlardan duruma göre uygun olanini kullanirlardi. bu süvarilerin üzerlerinde çelik zirhli gömlekler vardi. kalkanlari ise elbise ve basliklarinin renginde boyanmisti. muharebelerde yanlarinda yedek hayvanlari da bulunurdu.

sultan ııı. murad döneminden önce hariçten bir kimsenin giremedigi bu ocaga, adi geçen hükümdar zamaninda, disardan iltihaklar basladi. ocak teskilati bozulduktan sonra "veledes" denilen süvari ogullari da ocaga alinmaya baslamisti. kanuni sultan süleyman zamaninda sayilan yedi bin kisi civarinda iken, hariçten ocaga girenler yüzünden bu sayi yirmi bini bulmustu. bilahere kaptan-i derya kara murad paşa'nin, ocaklari, ıbsir paşa aleyhine kiskirtmasi sonucunda süvari mevcudu, ocaktan tard edilmis olanlari da tekrar almak suretiyle elli bine ulasmisti xvıı. asrın ortalarinda, vezir olarak osmanlı devleti'ne hizmet etmis bir aile olan köprülüler iktidara geçince, devletin inhitatini uzunca bir süre yavaslatmaya ve hatta durdurmaya basladiklari gibi bazi islahat hareketlerinde de bulunmaya tesebbüs etmislerdi. ıste bu dönemde, süvari bölüklerinde yapilan tenkisatla sayilan on bes bin civarina indirilebilmisti. bunlarin, yaptiklari bazi isyanlari da bastirilinca takibata ugradilar. bunun üzerine önemleri kalmayan bir sinif haline geldiler. zaman zaman zorbaliklar yapan ve isyan eden bu askeri birliklerin, dördüncü murad ile köprülü mehmed paşa'dan yedikleri iki büyük darbe, bunlari önemsiz bir hale getirmisti. hezarfen hüseyin efendi, bunlarin, bu dönemdeki sayilarini su rakamlarla bize aktarmaktadir. ona göre sipah bölügü 7203, silahtar bölügü 6254, ülufeciyan-i yemin 488, ulufeciyan-i yesar 488, gureba-i yemin 410, gruba-i yesar 312 olmak üzere toplam 15155 kisiye kadar yükselmektedir.

xvııı. asırdan itibaren sayi ve güçleri giderek zayiflayan kapıkulu süvarisi de "vak'a-i hayriye" diye adlandirilan ve yeniçeriligin ortadan kalkmasiyla sonuçlanan olayda lagv edildiler. yeniçerilerin bu siralardaki serkeslik ve isyanlarina katilmayan bu ocak mensuplarindan, isteyenlerin yeni kurulan modem süvaride vazife almalarina müsaade edilmisti.

bu içeriğe henüz yorum yapılmamıştır.



  • osmanlıyız biz

    Osmanlıyız Biz Anlı da Şanlıda Osmanlıyız Biz...

    7 takipçi

  • abone ol

  • moderatörler

    666siyonist666

  • bizans torunlarının girmesi yasaktır.
    dini ve milli değerlere küfretmek yasaktır.


popi yükleniyor...

popi yükleniyor...

pupu yükleniyor...

pupu yükleniyor...

tepe yükleniyor...

tepe yükleniyor...