4
bilim ama kimin için bilim
babasıyla şehre çok uzak yerdeki tek katlı evlerinden yıldızları izlerlerdi yaz aksamları. babası o kadar me­raklıydı ki hemen hemen birçok yıldız takımının ismini biliyordu. oğluna her aksam anlatırdı:”bak bu orion bulutsusu. yandaki ise andromeda galaksisi, bizim samanyolu’na benziyor. bak görüyor musun? şu yıldızların oluşturduğu cez­veye benzeyen şekilse küçük ayı.”

hevesle dinlerdi babasını. onu din­lerken kendisi de en az babası kadar heyecanlanırdı. saatlerce gökyüzüne dalardı gözleri. bir bilinmezlik vardı orda. bir sır. ona heyecan veren, içini tarif edemediği duygularla dolduran bir sır. bir gün büyüyecek ve mutlaka çözecekti bu sırrı. kendi kendine söz vermişti bir kere.

ayda bir yayımlanan bilim dergisini hiç kaçırmazdı. ayın biri geldiğinde babasından para ister, hemen koşardı almaya. önce derginin orta sayfaları­nı açıp kokusunu çekerdi içine, sonra da en basından baslardı okumaya. ilk baslarda anlamadığı o kadar çok kelime vardı ki… ansiklopediler açar, kitaplar karıştırır, mutlaka bulmaya çalışırdı anlamlarını. ortalama bir fizik öğretmeninin bile zor anlayabildiği kuantum, özel ve genel görelilik kav­ramlarını daha lisedeyken biliyordu. ve klasik fiziğin anlatıldığı lise fizik derslerinde, bildiklerinin heyecanıyla tüm bu kuralların atomaltı dünyada geçerli olmadığını haykırıyordu hocasına. bir bilim insanı olmak istiyor­du. kocaman bir laboratuvarda diğer bilim insanlarıyla doğanın sırlarını çözerken düşünüyordu kendisini. buluş­larını makaleye döktükten sonra gelen yorumları düşlüyordu. ne kadar da bü­yük bir bilim insanıydı o. ikinci einstein denilebilirdi. ve düşledikçe daha çok inanıyordu hedefine ulaşabileceğine.

üniversite sınavlarını başarıyla geçmiş ve ülkenin en iyi üniversitesine bir fizikçi adayı olarak yerleştirilmişti. babası onun küçüklüğünden beri bir bilim insanı olacağını biliyordu. o da gururluydu oğluyla. hem de öylesine ki. ama bir şeyler vardı eksik, biliyor­du. oğlunun düşünmediği, oğluna anlatmadığı ve belki şu an anlatsa da anlamayacağı. ülkenin en iyi üniversi­tesine uğurlarken çok sevdiği oğlunun eline bir kâğıt sıkıştırmıştı. “bunu mut­laka sakla. her an, her saniye cebinde olsun ve her gün olmasa da, arada çıkar bir bak. tekrar tekrar oku, bu tek cümleyi” demişti. otobüse biner binmez kâğıdı açıp okumuştu ama ona o kadar da önemli değil gibi gelmişti. gideli daha bir ay geçmeden babası hayata gözlerini yummuştu. belki de babasının son arzusunu yerine getir­mek için yıllarca saklamıştı bu kâğıdı yanında. içinde yazan tek cümleyi önemsediği için değil, babasından ka­lan bir hatıra olmasından dolayı.

önce lisans bitti. sonra yüksek lisans. ardından doktora. sonra birbirini izledi yükselme amaçları. çocukken düşlediği büyük laboratuvarda büyük başarılara imza atma fikri gerçeğe dö­nüşmüştü. o, büyük bir bilim insanıydı. ülkesinin gurur duyduğu, bilimsel dergilerde makaleleri merakla takip edilen, ülke sınırlarını asmış bir bilim insanı. mutluydu. ta ki o güne kadar.

o gün derse her zamanki rahatlı­ğıyla gelmişti. dönem başında verdiği, öğrencilerinin istedikleri herhangi bir konuda bilimsel bir sunum hazırlama ödevini izleyecekti. ders anlatmaya­cağı için bugün fazla yorulmayacaktı. sunum yapmak için öğrencisine bıraktı kürsüyü. ve otu­rup izlemeye başladı.

öğrenci ilk basta sunumunun içeri­ğini anlattı. ele aldığı konu bilimin in­sanlığa nasıl zarar verir hale geldiğini anlatıyordu. kaslarını çatmıştı büyük bi­lim insanı. ne biçim konuydu bu, dalga mı geçiyordu yoksa? sinirlenmişti ama istifini bozmadan sonuna kadar izleye­cek, tavrını sonra ortaya koyacaktı. uzun boylu, siyah saçlı öğrenci hocasını sinirlendirdiğinin de farkında olarak konuşmasına başladı:

türk dil kurumu’nda geçen tanıma göre bilim, “alanını oluşturan olaylar üzerinde betimleme, açımlama ve öndeyilerde bulunma olanağı veren, uygulamalı yordamlar geliştirmeye yardımcı olarak konusunu denetim altına almaya elveren bilgiler üretme çabası ya da bu tür bilgiler kümesi”dir. bilim; problemleri ortaya koymak, üzerinde çalışmak, hipotezi ileri sürmek ve çözüme ulaşmak suretiyle yapılır. ve bilim felsefesinin amacı salt bilme et­kinliği olarak bilimi anlamaktır. tabii ki bilim salt bilme amacıyla yapılmaz. bi­limin asıl amacı; içinde bulunduğumuz doğanın işleyiş yasalarını kavramaya çalışmak ve bulunduğumuz ortama ayak uydurmak, onu herkese ve her şeye daha yararlı bir biçimde dönüştür­mektir. burada dikkatinizi çekiyorum: “herkesin ve her şeyin yararına”. tam da bu noktada bilim bugün “herkesin ve her şeyin yararına” değil, belli bir kesimin yararına yapılmaktadır. bu nedenle de günümüzde bilim ve tek­noloji, o kesim içinde yer almayanlara karşı bir baskı ve sömürme aracı olarak kullanılmaktadır.

tek tek bilimlerden örnek verecek olursak; tıp alanındaki çalışmaların daha çok “koruyucu sağlık önlemleri” konusunda yoğunlaşması gerekirken, tam tersine bu önemli alan tamamen boş bırakılıp ilaç sektöründeki çalışma­lar hızlandırılmıştır, çünkü “koruyucu sağlık önlemleri” ilaç firmalarının gelir­lerini azaltacaktır. görüldüğü gibi bu­rada yapılan bilim toplumun yararı için değil belli bir kesimin kâr hırsı içindir. örneklerimize devam edelim; mesela genetik şifrenin çözülmesi olayı toplum için çok yararlı bir bilimsel olaydır. tedavisi mümkün görünmeyen birçok hastalığın yok edilmesine önayak ola­cağı tahmin edilmektedir. bu alandaki genetik çalışmalarının yoğunlaşması gerekirken tam tersine genetik şifreler şimdiden patentlenmeye çalışılmakta­dır. psikoloji biliminden yararlanarak, insanların sermayedarlar için daha iyi nasıl sömürüleceği üzerine, insan kaynakları alanında birçok bilimsel etkinlik yapılmaktadır. ve savaşlar için geliştirilen biyolojik ve kimyasal silah­lar. üzerinde çalışan bilim insanlarının “daha iyi nasıl patlatabiliriz?” sorusu­na yanıt buldukları alanlardır.

ve küresel ısınma. sı­cak hava dalgasındaki artış kalp ve solunum hastalıklarına bağlı ölümlere neden olmaktadır. bunlar, küresel ısın­manın şimdilerde neden olduğu birkaç olaydır. eğer önlem alınmazsa dün­yayı yok edecek büyük bir sorundur. aslında çözümü de basittir. enerjiyi verimli kullanma, az tüketim, ekolojik yasamı geliştirme, yenilenebilir kay­naklara dönme. ama bunların tam tersine yine kâr hırsı için bilim insan­ları ekolojik dengeyi bozacak şehir planlamalarına, sanayi kurumlarına bilimsel kaynak oluşturmakta ve top­lumdaki tüketim çılgınlığına önayak olacak buluşlara imza atmaktadır.

bütün bunları bir arada değerlen­dirdiğimizde tüm insanlığın saygıyla baktığı bilime büyük bir gölge düşü­yor. ve sormadan bunun yanıtı bulun­muyor: bilim, ama kimin için? daha somut bir örnek için bu fotoğ­rafa bakmanızı istiyorum.( bir fotoğraf gösterir öğrenci)

bu benim kardeşim, biz sınır böl­gesinde yasıyoruz. gördüğünüz gibi kardeşimin iki ayağı da yok. köyümü­ze yerlestirlen mayınlar yüzünden iki bacağını da kaybetti.

çok önceden televizyonda izlemiş. kocaman gözlükleriyle bir profesör tamamen yerli olanaklarla yapılan yeni silahları gösteriyormuş övünerek. ve simdi 12 yaşındaki bu çocuğa bilim ya da bilim insanı dediğinizde korku­yor. nedenini sorunca da iki bacağını gösteriyor.

öğrenci izin isteyerek yerine geçti. profesör yıllarca cebinde saklı kalan babasının hatırasını hatırladı bir anda. iyice eskimiş ve buruşmuş kâğıdı bir daha çıkardı. “bilimlerin amacı tüm insanlığın yararına hizmet sunmak ol­malıdır” diyordu küçük kâğıtta. ayak­ları olmayan çocuğa bir daha baktı. küçücük elleri ve umutsuz gözleriyle bakıyordu olmayan bacaklarına. kâ­ğıdı bir kez daha okudu. yıllarca an­lam veremediği, anlam verdiğini sanıp boş verdiği gerçek tam da karşısınday­dı. hem de olmayan bacaklarıyla.


  • bildiğimi bil

    Bildiklerimiz anlatıyoruz düşündücelerimizi yazıyoruz. ufkumuzu açalım

    8 takipçi

  • abone ol

  • moderatörler

    keyiftuccari

popi yükleniyor...

popi yükleniyor...

pupu yükleniyor...

pupu yükleniyor...

tepe yükleniyor...

tepe yükleniyor...