0
türkiye'de ilk sosyalist hareket iştirak çevresinin sosyalizm anlayışı üzerine bir değerlendirme(part 3 )
türkiye sosyalist fırkası

hüseyin hilmi beyin 1913 yılında hükümetin genel baskı ve muhalefeti
sindirme politikalarının bir sonucu olarak, tutuklanıp ardından sinop'a sürgüne
gönderilmesi üzerine, osmanlı sosyalistliği için yaklaşık altı yıl süren bir
suskunluk dönemi başlamıştır. mondros mütarekesi'nin ardından tekrar
istanbul'a dönen hüseyin hilmi bey, 1919 şubat'ında türkiye sosyalist
fırkası'nı kurmuştur. bu kez hilmi'nin yanında "ideolojik mürşit" konumunda
ve partinin "katib-i umumisi" olarak mustafa fazıl (çun) ile iki arkadaşı şevket
mehmet ali (bilişin) ve hasan sadi (birkök) vardır .bu genç ve avrupa'da eğitim görmüş kişilerin de katkısıyla, hilmi beyin bu defaki
söylemi "daha sosyalist ve daha ayrıntılı"dır. yeni kurulan partinin
programında sosyalizmin amacı,eşitsizlik ve adaletsizliğe dayanan toplumun
ana kuruluşlarını değiştirmek ve onu çekici bir duruma getirmek olarak
tanımlanmakta ve üretim araçlarının devletleştirilerek uluslararası sosyalist ve
işçi örgütleriyle işbirliği yapılması teklif edilmektedir.
türkiye sosyalist fırkası, 1920 ilkbaharında debbağhane, tersane ve
tramvay grevlerinin yürütülmesine yardımcı olmuştur. bu grevler hüseyin
hilmi bey'e büyük ün kazandırmış, grevlerin işçilerin zaferiyle sonuçlanması
üzerine türkiye sosyalist fırkası'na her gün yüzlerce yeni üye kaydı başlamıştır.
bu yeni üyelerin katılması ile fırkanın ekonomik durumu düzelmiş ve fırkaya
bir genel merkez binası ile bir makam araba sı satın alınmıştır. 1921, 1 mayıs
törenleri hilmi bey için büyük bir prestij olayına sahne olmuş ve bayramlaşma
merasiminden sonra fırkanın girişimleriyle sonra fırka reisi olarak sadrazam
tarafından kabul edilmiştir. fakat hareket adına tüm bu
olumlu gelişmeler çok kısa bir süre devam etmiş ve 1922 ağustos ayında fırka
sadece tabeladan ibaret bir duruma, reisi hilmi bey ise, bir masa çevresindeki
sandalyeden başka etrafında hiç kimse olmayan bir duruma düşmüş; çok kısa
bir süre sonra ise, hilmi bey hazin bir biçimde hayata veda etmiştir


"iştirak" ve sosyalizm
çalışmanın bundan sonraki bölümü, iştirak'in, 20 haziran 1912 perşembe
günü yeniden yayımlanmaya başladığı tarihten itibaren on beş günlük bir dergi
niteliğinde çıkan üç sayısındaki makalelerden hareketle "çevre"nin sosyalizm
konusundaki entelektüel birikiminin irdelenmesine ayrılmıştır. iştirak, üç sayı
on beş günlük dergi olarak yayımlandıktan sonra; aynı yıl içinde 20 sayı kadar
daha günlük akşam gazetesi olarak devam etmiştir. onbeş günlük iştirak
dergisi, çevre'nin sosyalizm algılayışını ortaya koyması bakımından ilginçtir.
dergi bu üç sayı boyunca; "günlük konulara hiç yer vermeyen" ve "sosyalizmin
açıklanmasına ağırlık veren" gayet entelektüel bir dergi görünümdedir
. aynı yıl içindeki günlük iştirak gazetesi ise, yalnızca
günlük haberler veren bir gazete konumundadır. bu açıdan çalışmamız;
iştirak"in on beş günlük dergi olarak yayımlandığı üç sayıdaki sosyalizm
algılayışı üzerine odaklanmıştr.
dergi'nin imtiyaz sahibi olarak, hüseyin hilmi gözüküyor. logosunda
"milletim nev'i beşerdir vatanım ruy-i zemn" mısrası, hemen altında "journal
socialiste ıchtirak" ibaresi bulunuyor. bu ibarenin altında ise; gazetenin "15
günde bir perşembe günleri neşrolunur sosyalist gazetesidir" şeklinde bir yazı
var.ilk sayıda, "almanya'da sosyalizmin mucidi karl marks" alt yazısı ile
marks'ın bir resmi birinci sayfadan verilmiş, resmin hemen yanında gazetenin
amacı, bir kütüphane oluşturarak sosyalizmi "karilerine" anlatmak olarak
gösterilmiştir.

bu içeriğe henüz yorum yapılmamıştır.



  • siyaset ve politika

    burada ülke gündemini otrurup tartışabiliriz.

    13 takipçi

  • abone ol

  • moderatörler

    gamteli

  • önemli tek kural; buraya yazan herhangi birisi diğer yazan kişiye hiç bir türlü aşağılama ve hakarette bulunamaz.

    herhangi bir konuda atıfta yada suçta bulunmak için yazılı veya görsel kaynak gereklidir.

popi yükleniyor...

popi yükleniyor...

pupu yükleniyor...

pupu yükleniyor...

tepe yükleniyor...

tepe yükleniyor...