1
türkiye'de ilk sosyalist hareket iştirak çevresinin sosyalizm anlayışı üzerine bir değerlendirme(son)
sosyalizme nasıl ulaşılacak?

iştirak nüshalarında cevap aranan bir başka soru, sosyalizmin nasıl
geleceği, yani sosyalist bir düzenin nasıl kurulacağı sorusudur. bir devrim mi
yoksa evrim mi beklenmeli sorusunu, iştirakçiler sürekli evrime dayanan
öngörüleri alıntılayarak cevaplamaya çalışmışlardır.
sosyalist bir düzenin nasıl kurulacağı konusunda ilk yanıt, sosyalizmi
isteyen insanların, yani ezilen sınıfın, yani proletaryanın birleşerek sosyalist
ilkelere dayanan bir düzen kuracağı şeklindedir. bu konu ile ilgili olarak:
"meşhur karl marks her memleketde sosyalistlerin ayrı ayrı taleb-i hakk etmelerinden
hiçbir semere hasıl olmadığını görmüş ve sermaye (kapital) nam kitabında: "milliyet ve
din mevzu' bahis olmaksızın bütün sosyalist grupları ittifak ve tevhid-i mesa' i ederek
maksadıarı uğrunda müştereken çalışmalıdırlar" demişdir." . ilk adım budur, yani ezilen işçilerin ortak rakiplerine karşı
birleşmesidir.
iştirak yazarlarına göre, birbirine karşı rakip olan bu iki sınıf arasında bir
mücadele başlayacak ve bu mücadele sosyalizmi doğuracaktır: "ıki sınıf
arasındaki mübareze gittikçe şiddet kesb edecek, sunuf-u amele ber devam-ı tekessüf ve
tezayid edecek. burjuvazi ise, adeden az, halbuki serveten bipayan bir kuvvete malik
olacakdır. amele tezayid ettikçe kesb-i kuvvet eyleyecek, parlamentoları kendi tarafından
göndermiş olduğu mebuslarla dolduracak... hükümetin şekl-i hazırını tağyir edecek. şu
halde bir an evvel sosyalizmi getirmek için amele sınıfının ittihadı elzemdir. amele sınıfı
umumi bir ittihadla burjuvaziye galib gelecekdir." .amele sımfının bu savaşta
kazanmasının yegane şartı birleşmektir.
işçiler bir araya gelip bu mücadeleyi yürütürken takip edecekleri metod
ne olacak? sosyalizmin gelmesinin yöntemi nedir?: "sosyalizm zannedildiği gibi
bugünkü binay-ı medeniyeti tahrib etmek arzusunda değildir. eski sosyalistlerin bu
hususdaki yanlış mütalaatını nazariyat-ı cedide bize pek güzel bir suretde izah ediyor.
sosyalist kralı meşhur karl marks diyor ki: 'yarının tezahüratını bugünkü esbab ve
avamilde aramalıdır, kuvay-ı umumiyenin yavaş yavaş hakim olması pek meşru' bir
keyfiyetdir'. nazariyat-ı cedide bu vadide büyük mücelledat teşkil ederek ilmi sosyalizm
namı altında büyük bir ehemmiyet kesbetmiştir.".bu mesajdan açıkça görüldüğü üzere,
sosyalizme demokratik yollardan erişilecektir. devrim ile ilgili olarak hiç bir
işaret yoktur.
sosyalizmin nasıl geleceği sorusuna iştirak'çilerin cevapları şu şekilde
toparlanabilir: önce işçiler sermayedara karşı birleşecek ve dünya kamuoyunu
arkasına alacak. ardından mücadeleye başlayacaklardır. bunun için ise,
parlemantarizm, mebusluk gibi yollar önerilmektedir.




sonuç

19.yüzyıl osmanlı'da hem önemli modernleşme girişimlerinin başladığı
hem de batı'daki önemli düşünce akım ve hareketlerinin türkiye coğrafyasında
temellerinin atıldığı bir dönemdir. bu anlamda osmanlı coğrafyasında "sol"
hareket için bir milat noktası aranacaksa, ıı. meşrutiyet'in "hürriyet" ortamı
kuşkusuz en uygun dönemdir. sultan ıı. abdülhamit döneminde bir anlamda
yer altında örgütlenen tüm muhalif güçler, "hürriyet'in ilanı" ile kısa bir süre
için olsa bile, alabildiğince özgür bir ortam bulmuşlardır. osmanlı sosyalistleri
de bu özgürlüğü kullanan değişik siyasal ve toplumsal düşünce akımlarından
birisidir.
hilmi bey önderliğinde bir araya gelen iştirak çevresi, bütün
eksikliklerine rağmen osmanlı coğrafyası üzerinde ilk defa sosyalist unvanını
kabul eden, sosyalizmi yaymayı hedefleyen yayınları resmen sahiplenen ve
sosyalist adında bir parti kurmayı cesaretle deneyen ve "başaran" bir türk
hareketi olma özelliğine sahiptir. entelektüel altyapı noksanlıkları sosyalizmi
algılayış biçimlerini derinlikten yoksun bırakmıştır. fakat hareketin modern
türkiye'nin oluşumunda önemli katkılarda bulunduğu da yadsınamaz bir
gerçekliktir. bu gerçeklik, iştirak çevresinin sol ve sosyalizm anlayışını
çözümlemeyi gerekli kılmaktadır.
bu çalışma; modern türk solunun ilk işareti olan iştirakçi hilmi bey ve
onun etrafında örgütlenen ilk osmanlı solcuları hakkında bilgi vermeyi ve
onların en önemli entelektüel yayınları olan iştirak'in 1912 yılında onbeş günlük
dergi formatında yayınlandığı ve sosyalizm hakkında önemli makaleler içeren
üç nüshanın analizini kendisine konu edinmiştir. bu üç nüshada yayınlanan
makalelerde, sosyalizmin tanımlanması, sosyalizmin tarihi, sosyalizmin nasıl bir
düzen öngördüğü ve sosyalist bir düzenin nasıl kurulacağı sorularına yanıt
aranmıştır.

bu içeriğe henüz yorum yapılmamıştır.



  • siyaset ve politika

    burada ülke gündemini otrurup tartışabiliriz.

    13 takipçi

  • abone ol

  • moderatörler

    gamteli

  • önemli tek kural; buraya yazan herhangi birisi diğer yazan kişiye hiç bir türlü aşağılama ve hakarette bulunamaz.

    herhangi bir konuda atıfta yada suçta bulunmak için yazılı veya görsel kaynak gereklidir.

popi yükleniyor...

popi yükleniyor...

pupu yükleniyor...

pupu yükleniyor...

tepe yükleniyor...

tepe yükleniyor...