1
türkiye'de ilk sosyalist hareket iştirak çevresinin sosyalizm anlayışı üzerine bir değerlendirme(part 2 )
hareketin partileşmesi
1. osmanlı sosyalist fırkası
meşrutiyet istanbulu'nda "iştirak" gazete ve dergisi çevresinde ve
hüseyin hilmi bey'in önderliğinde solcu fikirler besleyen ve bunları yaymayı
amaçlayan; "ikinci meşrutiyetin siyasi fikir cereyanları içerisinde en zayıf olanı"
olarak tanımlanan bu hareket 15 eylül 1910tarihinde "osmanlı sosyalist fırkası"
adıyla partileşmiştir . şüphesiz bu zayıflık; kadronun
darlığı kadar sosyalist fikirlerin osmanlı ülkesinde henüz "yeni"liği ile de
yakından ilgilidir.
iştirak'de yayınlanan kuruluş beyannamesi ve programı, osmanlı
sosyalist fırkası'nın, sosyalist olmaktan çok liberal bir partinin programını
andırır niteliktedir. programdaki taleplerin birçoğu özgür ve güvenli bir
ortamda genel seçimlerin yapılması, özgür bir matbuat rejiminin oluşturulması
gibi daha çok siyasal hürriyetlerle ilgili liberal taleplerdir. programda bunlar
yanında, işçilerin çalışma şartlarının düzenlenmesine ve vergi reformuna ilişkin
"solcu" talepler de, ağırlıklı olarak olmasa bile yer alır. fakat fırka, ittihat ve
terakki'nin kanunsuz şiddet uygulamalarının artması ve özellikle gazeteci
ahmet samim'in öldürülmesi olaylarından sonra sosyalist endişeler yerine
liberal bir söyleme kaymış ve ağırlıklı olarak işçi sorunları yerine, hukuk devleti,
basın hürriyeti gibi konular üzerinde durmaya başlamıştır.
fırka'nın programında dikkat çeken bir diğer nokta, daha ilk cümlede
ortaya konan, harekete dilli referans bulma endişesidir. osmanlı siyasal
hayatındaki bütün siyasal hareketler için genel bir çaba olan dine dayalı bir
meşruluk temeli arama endişesi, osmanlı sosyalist fırkası için de geçerlidir.
genel olarak çevrenin yayınlarında da dikkat çeken, sosyalizmin islam'ın temel
hükümleriyle çelişmediği ve islam'ın emrettiği düzenle örtüştüğünü ortaya
koyma çabası osmanlı sosyalist fırkası beyannamesi'nin hemen girişinde,
islam'ın zekat müessesesine yapılan bir vurguyla kendisini hissettirir.
"ağniyanın servetinin kırkta biri fıkaranın hakkıdır. ferman-ı ılahî". aynı çabaya
benzer örnekler çoğaltılabilir. yine bir örnek olarak iştirakçi hilmi'nin iştirak'te
yayınlanan "şûrâ-yı ümmet'e cevap" başlıklı yazısı gösterilebilir. hilmi burada,
sosyalistliğin hz. isa ile başladığını ,"islamiyyette dahi nice ayet-ı kerime ve
hadis-i şerife ile tayin ve tasdik" olunduğunu iddia etmektedir . aynı amaca matuf bir örnek olmak üzere; türkiye sosyalist fırkası
kurulduktan sonra çıkarılmaya başlanan idrak gazetesinden şu cümle
gösterilebilir: "..memleketimiz ezeli bir sosyalist memleketidir. şer' mübn-i ahmed ise,
esasen ahkam-ı münifesiyle bir sosyalist düsturudur. ve bu düstura tamamen riayet
olundukça, ahkam-ı şeriyye beynel hakk muta' kaldıkça bu millet refah içinde
yaşamıştır." . iştirak ve diğer bütün
yayınlarında dini meşruluk sorununu çözmeyi amaçlayan içerikte birçok yazıya
rastlamak mümkün. bütün bu yazılarda vurgulanan şey, sosyalizmin dinin
özüne yabancı olmadığı ve hatta sosyalist olmanın müslüman olmanın bir
gereği olduğudur.
osmanlı sosyalist fırkası, hiç bir zaman osmanlı mebusan meclisi'nde
temsilci bulunduracak güçte bir siyasal hareket olamamıştır. fırka, iştirak'te
çeşitli yazılar yazan ittihat ve terakki'den mecdi efendi, ile ahali fırkası ve
ermeni sosyal demokrat partisi'ne (taşnak) mensup milletvekilleri ve bazı solcu
azınlık temsilcileri ile dirsek teması sayesinde mecliste bazı çalışmalarda
bulunabilmiştir .fırka; uluslararası alanda daha aktif bir
görüntü çizer. başta fransa olmak üzere tüm avrupa'daki sosyalist hareketlerle
işbirliği yapılmış ve sosyalist enternasyonel'e üye olunmuştur.
iştirak çevresi içinde hüseyin hilmi'den sonra adı üzerinde en çok
konuşulan ikinci kişi dr. refik nevzat'tır. refik nevzat eski bir jön türk'tür,
paris'te bulunduğu sıralarda fransız sosyalistlerinden etkilenerek solcu olmuş,
hüseyin hilmi çevresi ile irtibata geçmiş ve osmanlı sosyalist fırkası'nın paris
şubesini kurmuştur. bu çevre dışında sosyalistliği ya da sosyalist düşünceye
yakınlığı ile tanınan bir başka kişi ise, avukat haydar rıfat (yorulmaz)'dır.
haydar rıfat sosyalizm konusunda özellikle fransızcadan yaptığı kitap
çevirileri ile entellektüel çevrelerde kendisine yer edinen bir kişidir. bunlara ek
olarak, baha tevfik, tevfik nurettin, hasan sadi (birkök), seyfettin arif gibi
isimler sayılabilir

bu içeriğe henüz yorum yapılmamıştır.



  • siyaset ve politika

    burada ülke gündemini otrurup tartışabiliriz.

    13 takipçi

  • abone ol

  • moderatörler

    gamteli

  • önemli tek kural; buraya yazan herhangi birisi diğer yazan kişiye hiç bir türlü aşağılama ve hakarette bulunamaz.

    herhangi bir konuda atıfta yada suçta bulunmak için yazılı veya görsel kaynak gereklidir.

popi yükleniyor...

popi yükleniyor...

pupu yükleniyor...

pupu yükleniyor...

tepe yükleniyor...

tepe yükleniyor...